- 4 gün önce
- 12 dakikada okunur
Devletler, küresel düzende tek başlarına hareket etmek yerine siyasi, ekonomik, güvenlik ve insani çıkarlarını korumak için çeşitli birlikler ve örgütler kurar. Bu yapılar dünya ekonomisinden uluslararası siyasete, güvenlikten insan haklarına kadar pek çok alanda belirleyici rol oynar.
Bu yazımızda, dünyayı etkileyen küresel ve bölgesel siyasi ve ekonomik birlikleri, örgütleri ve iş birliği platformlarını ele alıyoruz.
Küresel Ekonomi ve Siyasi Koordinasyon
Üye ülkeler arasında siyasi ve ekonomik entegrasyonu güçlendirmeyi, ortak politika ve koordinasyonu hedefleyen yapılar
G7: Sanayileşmiş ülkelerin siyasi-ekonomik koordinasyonu
G20: Gelişmiş ve gelişmekte olan büyük ekonomiler
Küresel Ekonomik ve Finansal Kurumlar
Küresel ekonomik düzeni şekillendiren, kural koyucu, standart belirleyici ve finansal istikrarı gözeten örgütler
OECD: Ekonomik kalkınma, politika standartları ve veri üretimi
IMF & Dünya Bankası: Küresel finans, borçlanma ve kalkınma politikaları
Dünya Ticaret Örgütü (WTO): Küresel ticaret kuralları ve anlaşmazlık çözümü
Bölgesel Entegrasyon, Ekonomik ve Siyasi Birlikler
Ekonomik iş birliğini, siyasi ve kurumsal bütünleşmeyi hedefleyen yapılar
Avrupa Birliği (AB): Çok katmanlı siyasi ve ekonomik birlik
ASEAN: Güneydoğu Asya’da siyasi ve ekonomik koordinasyon
Afrika Birliği (AU): Kıta genelinde siyasi ve ekonomik iş birliği
Nordik İş Birliği: İskandinav ülkeleri arasında siyasi ve ekonomik koordinasyon
Türk Devletleri Teşkilatı: Türk devletleri arasında ekonomik, kültürel ve siyasi koordinasyon
Bölgesel Ticaret ve Ekonomik İş Birliği Platformları
Ticaret, yatırım ve ekonomik entegrasyonu önceliklendiren bölgesel iş birlikleri
APEC: Asya-Pasifik ekonomik iş birliği
NAFTA / USMCA: Kuzey Amerika serbest ticaret bölgesi
MERCOSUR: Güney Amerika ortak pazarı
Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU): Eski Sovyet coğrafyasında ekonomik entegrasyon
Alternatif Küresel Güç ve Finans Blokları
Batı merkezli düzene alternatif oluşturan çok kutuplu yapılar
BRICS: Yükselen ekonomilerin siyasi ve ekonomik iş birliği
Yeni Kalkınma Bankası (NDB – BRICS Bankası): BRICS’in finansal kurumu
Küresel Etki Platformları
Karar vericileri, iş dünyasını ve düşünce liderlerini buluşturan yapılar
WEF (World Economic Forum): Davos Zirvesi ve küresel gündem belirleme gücü
📌 Bu birlikler enerji fiyatlarından enflasyona, seyahatten ticarete kadar günlük hayatımızı doğrudan etkileyen yapılardır.
Küresel Ekonomi ve Siyasi Koordinasyon
Küresel ekonomik ve siyasi gündemin yönünü belirleyen, zirve diplomasisi ve liderler düzeyinde koordinasyon sağlayan bu yapılar, kriz yönetimi, makroekonomik istikrar ve jeopolitik uyum konularında etkili rol oynar. Bağlayıcı kurallardan çok ortak tutum ve yönlendirme gücü ön plandadır.
G7 - The Group of Seven
Sanayileşmiş ülkeler arasında siyasi ve ekonomik koordinasyonu sağlayan bir iş birliği grubudur. G7 Liderler Zirvesi olarak da adlandırılır.
Tanımı: Küresel ekonomi, finansal istikrar, dış politika, güvenlik, enerji, iklim değişikliği ve uluslararası krizler
Başladığı Tarih: 1975 (ilk olarak G6 olarak kuruldu, Kanada’nın katılımıyla G7 oldu)
Resmi Çalışma Dilleri: Resmi bir dil tanımı yoktur, toplantılar ağırlıklı olarak İngilizce ve Fransızca yürütülür.
Toplam GSYİH: Dünya toplam gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık %40–45’ini temsil eder.
Amacı: Dünyanın en gelişmiş sanayileşmiş ekonomilerinden oluşan G7, küresel ekonomik ve siyasi konularda ortak tutum belirlemeyi hedefleyen bir platformdur. Ekonomik politikaların koordinasyonu, güvenlik meseleleri ve küresel krizlere karşı birlikte hareket etmek temel amaçları arasındadır.
Üyeler: ABD, Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya, Japonya ve Kanada. Avrupa Birliği ise gözlemci olarak toplantılara katılır.
G20 - The Group of Twenty
Gelişmiş ve gelişmekte olan büyük ekonomileri bir araya getiren küresel ekonomik istişare platformudur.
Tanımı: Küresel ekonomi, finansal istikrar, para politikaları, enflasyon, borç yönetimi, kalkınma, iklim ve sürdürülebilir büyüme
Başladığı Tarih: 1999 (2008 küresel finans krizinden sonra liderler zirvesi seviyesine yükselmiştir)
Resmi Çalışma Dilleri: Resmi bir dil tanımı yoktur, toplantılar ağırlıklı olarak İngilizce yürütülür.
Toplam GSYİH: Dünya toplam GSYİH’sinin yaklaşık %80–85’ini temsil eder.
Amacı: G20, dünyanın en büyük gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerini bir araya getiren uluslararası bir iş birliği forumudur. Küresel ekonomik istikrarı sağlamak, finansal krizlere ortak çözümler üretmek ve sürdürülebilir büyümeyi desteklemek temel hedefleri arasındadır.
Üyeler: ABD, Çin, Japonya, Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya, Kanada, Rusya, Hindistan, Brezilya, Türkiye, Güney Kore, Endonezya, Meksika, Arjantin, Avustralya, Suudi Arabistan, Güney Afrika. Avrupa Birliği ve Afrika Birliği kurumsal üye olarak yer alır.
Küresel Ekonomik ve Finansal Kurumlar
Uluslararası ekonomi ve ticaret sisteminin temel kurallarını belirleyen bu kurumlar, politika standartları oluşturur, veri üretir, finansal istikrarı gözetir ve ülkeler arası ekonomik ilişkileri düzenler. Etkileri uzun vadeli ve yapısaldır.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)
Ekonomik kalkınma, kamu politikaları ve veri üretimi alanlarında üye ülkelere rehberlik eden uluslararası bir ekonomik örgüttür.
Açılımı: Organization for Economic Co-operation and Development (OECD)
Tanımı: Ekonomik kalkınma, kamu politikaları, eğitim, istihdam, vergi, dijitalleşme, çevre, yönetişim ve sosyal politikalar.
Başladığı Tarih: 1961 (OEEC’nin devamı olarak kurulmuştur)
Resmi Çalışma Dilleri: İngilizce ve Fransızca
Toplam GSYİH: Dünya toplam GSYİH’sinin yaklaşık %60’ını temsil eder.
Amacı: OECD, üye ülkeler arasında daha iyi ekonomik ve sosyal politikalar geliştirmeyi amaçlayan uluslararası bir kuruluştur. Karar alıcılar için veri üretir, politika karşılaştırmaları yapar ve “en iyi uygulamalar” konusunda yol gösterici standartlar oluşturur. Küresel ölçekte politika rehberi olarak kabul edilir.
Üyeler: 38 ülke (ABD, Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, Japonya, Güney Kore, Kanada, Avustralya, Türkiye ve AB ülkelerinin büyük çoğunluğu).
Uluslararası Para Fonu (IMF)
Küresel finansal istikrarı sağlamak ve ödeme dengesi sorunları yaşayan ülkelere destek olmakla görevli uluslararası bir finans kurumudur.
Açılımı: International Monetary Fund (IMF)
Tanımı: Küresel finansal istikrar, döviz kurları, ödemeler dengesi, borçlanma, makroekonomik politika izleme ve kriz yönetimi.
Başladığı Tarih: 1944 (Bretton Woods Konferansı), fiilen 1945’te faaliyete geçti
Resmi Çalışma Dilleri: İngilizce (resmi belgelerde ağırlıklı olarak kullanılır)
Toplam GSYİH: 190’dan fazla üye ülkeyi kapsar ve dünya ekonomisinin neredeyse tamamını temsil eder.
Amacı: IMF’nin temel amacı, küresel finansal istikrarı sağlamak ve ülkeler arası parasal iş birliğini güçlendirmektir. Ekonomik kriz yaşayan ülkelere finansal destek sağlar, bunun karşılığında makroekonomik reformlar ve yapısal düzenlemeler önerir. Aynı zamanda üye ülkelerin ekonomik performansını düzenli olarak izleyerek erken uyarı mekanizması işlevi görür.
Üyeler: 190 ülke (neredeyse tüm dünya ülkeleri)
Dünya Bankası - World Bank Group
Kalkınmakta olan ülkelere finansman ve teknik destek sağlayan uluslararası bir kalkınma finansman kurumudur.
Tanımı: Kalkınma finansmanı, yoksullukla mücadele, altyapı projeleri, eğitim, sağlık, enerji, iklim değişikliği ve kurumsal kapasite geliştirme.
Başladığı Tarih: 1944 (Bretton Woods Konferansı), 1945’ten itibaren faaliyet göstermeye başladı
Resmi Çalışma Dilleri:İngilizce
Toplam GSYİH: 189 üye ülkeyi kapsar, küresel ekonominin büyük bölümünü temsil eder.
Amacı: Dünya Bankası’nın temel amacı, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde yoksulluğu azaltmak ve sürdürülebilir kalkınmayı desteklemektir. Uzun vadeli düşük faizli krediler, hibeler ve teknik danışmanlık sağlayarak ülkelerin ekonomik ve sosyal altyapılarını güçlendirmeyi hedefler.
Üyeler: 189 ülke
📌 IMF ve Dünya Bankası İlişkisi
1944 Bretton Woods Konferansı’nda birlikte kurulmuş, merkezleri Washington DC'dedir. Görevleri aslında birbirini tamamlayan iki “kardeş kurumdur”. IMF ülkelerin kısa vadeli ekonomik istikrarını (krizler, enflasyon, ödemeler dengesi) sağlamaya odaklanırken, Dünya Bankası uzun vadeli kalkınma (altyapı, eğitim, sağlık, yoksullukla mücadele) projelerini destekler. Genellikle IMF ekonomik krizi yönetir, Dünya Bankası ise toparlanma ve dönüşüm sürecini finanse eder.
Dünya Ticaret Örgütü (WTO)
Küresel ticaret kurallarını belirleyen ve ticari anlaşmazlıkları çözen uluslararası bir ticaret örgütüdür.
Açılımı: World Trade Organization (WTO)
Tanımı: Uluslararası ticaret kuralları, mal ve hizmet ticareti, fikri mülkiyet hakları, ticari anlaşmazlıkların çözümü.
Başladığı Tarih: 1995 (GATT’ın yerini alarak kurulmuştur)
Resmi çalışma dilleri: İngilizce, Fransızca, İspanyolca
Toplam GSYİH: Üye ülkeler, dünya GSYİH’sinin yaklaşık %85–90’ını ve küresel ticaretin %98’ini temsil eder.
Amacı: Ülkeler arasındaki ticareti daha öngörülebilir, şeffaf ve kurallara dayalı hale getirmek.Ticaret engellerini azaltmak, ticari anlaşmazlıkları hukuki zeminde çözmek ve küresel ticaret sisteminin istikrarını korumak.
Üyeler: 164 ülke (gözlemci statüsünde olan ülkeler de bulunur)
Bölgesel Entegrasyon, Ekonomik ve Siyasi Birlikler
Belirli coğrafyalarda yer alan ülkeler arasında ekonomik, siyasi ve kurumsal bütünleşmeyi hedefleyen bu birlikler, ortak pazarlar oluşturmayı, siyasi uyumu artırmayı ve bölgesel istikrarı güçlendirmeyi amaçlar.
Avrupa Birliği (AB)
Avrupa bölgesindeki ülkeler arasında ekonomik, siyasi ve hukuki entegrasyonu hedefleyen bir siyasi ve ekonomik birliktir.
Açılımı: European Union (EU)
Tanımı: Ekonomi, ticaret, ortak pazar, para politikası (Euro Bölgesi), hukuk, çevre, tarım, dijitalleşme, dış politika ve bölgesel kalkınma
Başladığı Tarih: 1957 (Roma Antlaşması). Bugünkü yapısına 1993’te Maastricht Antlaşması ile ulaştı
Resmi Çalışma Dilleri: 24 resmi dil (üyelerin ulusal dilleri)
Toplam GSYİH: Yaklaşık 17 trilyon dolar (dünyanın en büyük ekonomik bloklarından biri)
Amacı: Avrupa kıtasında barışı, ekonomik refahı ve siyasi istikrarı kalıcı hale getirmek. Üye ülkeler arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve insanların serbest dolaşımını (Schengen) sağlayarak derin bir ekonomik ve kurumsal entegrasyon oluşturmak.
Üyeler: 27 Avrupa ülkesi (Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çekya (Çek Cumhuriyeti), Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İrlanda, İspanya, İsveç, İtalya, Kıbrıs Cumhuriyeti, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, Yunanistan)
Aday statüsüne sahip ülkeler: Kuzey Makedonya, Karadağ, Sırbistan, Arnavutluk, Türkiye, Ukrayna, Moldova, Bosna-Hersek, Gürcistan
📌 Son üyeler ve Euro Bölgesi
Birleşik Krallık, 31 Ocak 2020’de Avrupa Birliği üyeliğinden resmen ayrıldı, böylece AB günümüzde 27 üyeli halini aldı.
En son AB’ye katılan ülke Hırvatistan oldu ve üyelik sürecini 1 Temmuz 2013’te tamamladı.
Bulgaristan ve Romanya, 1 Ocak 2007 tarihinde AB’ye katıldı.
Bulgaristan’ın Euro Bölgesine 1 Ocak 2026 itibarıyla resmen katıldı, böylece Euro Bölgesi’nin 21. üyesi oldu.
Polonya, Macaristan, Çekya, Romanya, İsveç ve Danimarka hala Euro Bölgesi dışında yer almakta ve kendi ulusal para birimlerini kullanmaktadır.
Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN)
Güneydoğu Asya ülkeleri arasında ekonomik, siyasi ve güvenlik iş birliğini amaçlayan bölgesel entegrasyon örgütüdür.
Açılımı: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)
Tanımı: Ekonomik iş birliği, ticaret, bölgesel güvenlik, siyasi diyalog, kültürel ve sosyal iş birliği
Başladığı Tarih: 1967 (Bangkok Deklarasyonu)
Resmi Çalışma Dili: İngilizce
Toplam GSYİH: Yaklaşık 3,6 trilyon dolar (dünyanın en hızlı büyüyen ekonomik bölgelerinden biri)
Amacı: Güneydoğu Asya’da siyasi istikrarı güçlendirmek, ekonomik büyümeyi hızlandırmak ve üye ülkeler arasında iş birliğini artırmak. Bölgesel barışı korurken küresel ekonomiyle entegrasyonu güçlendirmeyi hedefler.
Üyeler: Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland, Filipinler, Vietnam, Brunei, Kamboçya, Laos, Myanmar
Afrika Birliği (AU)
Afrika ülkeleri arasında siyasi birlik, kalkınma ve barışı teşvik eden kıtasal bir uluslararası örgüttür.
Açılımı: African Union (AU)
Tanımı: Kıtasal dayanışma, Siyasi entegrasyon, ekonomik kalkınma, barış ve güvenlik, insan hakları, altyapı iş birliği
Başladığı Tarih: 9 Eylül 1999
Resmi Çalışma Dilleri: Arapça, İngilizce, Fransızca, Portekizce, İspanyolca, Swahili
Toplam GSYİH: Yaklaşık 3 trilyon dolar
Amacı: Afrika kıtasında siyasi birlik, ekonomik entegrasyon ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek. Üye ülkeler arasında barışı, istikrarı ve ortak refahı güçlendirmeyi, Afrika’nın küresel sistemdeki temsil ve pazarlık gücünü artırmayı hedefler. 1.3 milyardan fazla insanı ve yaklaşık 30 milyon km2 alanı kapsar.
Üyeler: Afrika kıtasındaki 55 ülke, ve 9 gözlemci ülke
Nordik İş Birliği (Nordic Co-operation)
İskandinav ülkeleri arasında siyasi koordinasyon, ekonomik entegrasyon ve bölgesel politika uyumunu güçlendirmeyi amaçlayan kurumsal iş birliği modelidir.
Açılımı: Nordic Council & Nordic Council of Ministers
Başladığı Tarih: 1952 (Nordic Council), 1971 (Nordic Council of Ministers)
Resmi Çalışma Dilleri:Danca, İsveççe, Norveççe, Fince ve İzlandaca
Toplam GSYİH: Yaklaşık 2 – 2,2 trilyon dolar (birlikte değerlendirildiğinde küresel ölçekte önemli bir ekonomik blok)
Amacı: Parlamenter ve hükümetler arası düzeyde iş gücü piyasası entegrasyonu, enerji, sürdürülebilirlik, eğitim, sosyal politika ve dijital dönüşüm alanlarında koordinasyon sağlayan bölgesel iş birliği yapısıdır. Bağlayıcı supranasyonel hukuk sistemi yoktur, iş birliği gönüllülük ve yüksek güven temelindedir. Nordik ülkeleri arasında serbest dolaşımı kolaylaştırmak, ortak değerler temelinde siyasi uyumu artırmak, sürdürülebilir kalkınma ve rekabet gücünü güçlendirmek. AB’den farklı olarak hukuki üstünlüğe dayalı bir siyasi birlik değil, koordinasyon temelli bir entegrasyon modelidir.
Üyeler: Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya, İzlanda(Özerk bölgeler: Faroe Adaları, Grönland, Åland)
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)
Türk dili konuşan ülkeler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini güçlendirmeyi amaçlayan uluslararası bir iş birliği örgütüdür.
Tanımı: Kültürel entegrasyon, Siyasi diyalog, ekonomik iş birliği, ticaret, ulaştırma, enerji
Başladığı Tarih: 2009 (Nahçıvan Anlaşması – Türk Konseyi olarak kuruldu, 2021’de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı)
Resmi Çalışma Dilleri: Türk dilleri (uygulamada ağırlıklı olarak Türkçe, Azerbaycanca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe) + İngilizce
Toplam GSYİH: Yaklaşık 2 trilyon dolar
Amacı: Türk dili konuşan devletler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini güçlendirmek. Ortak tarih, dil ve kültürel miras temelinde çok taraflı koordinasyon sağlamak ve üye ülkelerin bölgesel ve küresel etkisini artırmak.
Üyeler: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan
Gözlemci Üyeler: Macaristan, Türkmenistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Bölgesel Ticaret ve Ekonomik İş Birliği Platformları
Coğrafi yakınlığa dayalı iş birliği ve entegrasyon modelleri. Belirli coğrafyalarda yer alan ülkeler arasında ticareti kolaylaştırmak, ekonomik bağları güçlendirmek ve yatırım akışını artırmak amacıyla kurulan bu platformlar, küresel entegrasyondan çok bölgesel ekonomik uyum üzerine odaklanır. Gümrük tarifelerinin azaltılması, serbest ticaret anlaşmaları, ortak pazarlar ve ekonomik koordinasyon bu yapıların temel araçlarıdır.
Siyasi bütünleşmeden ziyade pragmatik ekonomik iş birliği ön plandadır, ancak zamanla bazı platformlar bölgesel istikrar, tedarik zincirleri ve stratejik ortaklıklar açısından da önemli bir rol üstlenmiştir.
Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC)
Asya-Pasifik bölgesinde ticaretin serbestleştirilmesi ve ekonomik iş birliğini teşvik eden bölgesel bir ekonomik iş birliği platformudur.
Açılımı: Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC)
Tanımı: Serbest ticaret, yatırım, ekonomik iş birlikleri ve teknik kapasite geliştirme
Başladığı Tarih: 1989
Resmi Çalışma Dilleri: İngilizce
Toplam GSYİH: Küresel GSYİH’nin yaklaşık %60’ı
Amacı: Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomiler arasında serbest ticareti ve yatırımı teşvik etmek, ekonomik büyümeyi desteklemek ve bölgesel refahı artırmak amacıyla kurulmuş bir iş birliği platformudur. Bağlayıcı bir hukuk sistemi yerine gönüllülük ve uzlaşı esasına dayanan esnek bir yapıya sahiptir.
Üyeler: Büyük Okyanus (Pasifik) kıyısında yer alan 21 ekonomi bulunur. ABD, Çin, Japonya, Güney Kore, Rusya, Avustralya, Kanada, Meksika, Şili, Peru, Yeni Zelanda, Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland, Filipinler, Vietnam, Brunei, Papua Yeni Gine, Hong Kong (Çin), Tayvan (Chinese Taipei)
Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA / USMCA)
ABD, Kanada ve Meksika arasında ticareti düzenleyen Kuzey Amerika serbest ticaret anlaşmasıdır.
Tanımı: Gümrük vergilerini azaltmak, serbest ticaret, yatırım, tedarik zincirleri, sanayi, tarım, hizmetler, dijital ticaret ve iş gücü standartları
Açılımı: North American Free Trade Agreement (NAFTA), United States–Mexico–Canada Agreement (USMCA)
Başladığı Tarih: NAFTA 1994, USMCA 2020 (USMCA, NAFTA’nın yerine geçmiştir)
Resmi Çalışma Dilleri: İngilizce, İspanyolca, Fransızca
Toplam GSYİH: Yaklaşık 27 trilyon dolar (küresel GSYİH’nin yaklaşık %28’i)
Amacı: ABD, Kanada ve Meksika arasında ticaret engellerini azaltmak, bölgesel üretim ve tedarik zincirlerini güçlendirmek ve Kuzey Amerika’yı küresel rekabette daha güçlü bir ekonomik blok haline getirmektir. USMCA ile birlikte dijital ticaret, fikri mülkiyet, işçi hakları ve çevre standartları daha güçlü ve güncel düzenlemelerle anlaşmaya eklenmiştir.
Üyeler: ABD, Kanada, Meksika
Güney Ortak Pazarı (MERCOSUR)
Güney Amerika ülkeleri arasında ortak pazar ve ticaret entegrasyonunu hedefleyen bölgesel ekonomik birliktir.
Açılımı: Southern Common Market
Tanımı: Serbest ticaret, gümrük birliği, ortak pazar hedefi, bölgesel ekonomik entegrasyon ve siyasi iş birliği
Başladığı Tarih:1991 (Asunción Antlaşması)
Resmi Çalışma Dilleri: İspanyolca, Portekizce, Guarani
Toplam GSYİH: Yaklaşık 3,5 trilyon dolar
Amacı: Üye ülkeler arasında ticaretin serbestleştirilmesi, ortak dış gümrük tarifesi uygulanması ve bölgesel ekonomik entegrasyonun güçlendirilmesidir. MERCOSUR, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda demokrasi, siyasi istikrar ve bölgesel dayanışma konularında da ortak bir duruş geliştirmeyi hedefler.
Üyeler: Arjantin, Brezilya, Paraguay, Uruguay, Venezuela*, Bolivya**
Gözlemci / Ortak Ülkeler: , Şili, Peru, Kolombiya, Ekvador, Guyana, Surinam, Panama
*Venezuela’nın üyeliği 2016 yılından bu yana askıdadır.
**Bolivya 20/19 sayılı karar kapsamında MERCOSUR’un tam üyesi olmuştur.
Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU)
Avrasya Ekonomik Birliği, Avrasya'da bulunan beş eski Sovyet devletinin oluşturduğu bir ekonomik birliktir.
Açılımı: Eurasian Economic Union (EAEU)
Tanımı: Gümrük birliği, ortak pazar, mal–hizmet–sermaye–iş gücü serbest dolaşımı, ekonomik entegrasyon ve koordinasyon
Başladığı Tarih: 2015 (EAEU Antlaşması)
Resmi Çalışma Dili: Rusça
Toplam GSYİH:Yaklaşık 2,4 trilyon dolar
Amacı: Üye ülkeler arasında ekonomik entegrasyonu derinleştirmek, ticaret engellerini azaltmak ve ortak bir pazar oluşturmaktır. Sanayi, enerji, tarım, ulaştırma ve dijital ekonomi gibi alanlarda uyumlu politikalar geliştirmeyi hedefler. Aynı zamanda bölgesel ekonomik istikrarı artırmayı ve küresel pazarlarda rekabet gücünü yükseltmeyi amaçlar.
Üyeler: Rusya, Kazakistan, Belarus, Ermenistan, Kırgızistan
Alternatif Küresel Güç ve Finans Blokları
Batı merkezli küresel ekonomik ve finansal düzene alternatif olarak ortaya çıkan ya da bu düzeni dengelemeyi amaçlayan birliklerdir. Özellikle yükselen ekonomiler, gelişmekte olan ülkeler ve Küresel Güney tarafından desteklenen bu bloklar, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi, dolar merkezli sistemin etkisinin azaltılması, çok kutuplu bir dünya düzeninin güçlendirilmesi ve küresel yönetişimde daha adil temsil gibi hedefler etrafında şekillenir.
Son yıllarda jeopolitik gerilimler, yaptırımlar, enerji krizleri ve tedarik zinciri kırılmaları, bu yapıların önemini daha da artırmıştır. Alternatif kalkınma bankaları, yeni ticaret mekanizmaları ve bölgesel para kullanımı gibi adımlar, küresel güç dengelerinin yeniden tanımlandığını göstermektedir.
BRICS
Batı merkezli ekonomik ve siyasi yapılara alternatif olarak, yükselen ekonomiler arasında siyasi, ekonomik ve finansal iş birliğini artırmayı amaçlayan çok taraflı bir güç ve koordinasyon bloğudur.
Açılımı: Kurucu ülkelerin isimlerinin ilk harfleri - Brazil, Russia, India, China, South Africa - BRICS
Tanımı: Ekonomi, finans, kalkınma, ticaret, jeopolitik iş birliği
Başladığı Tarih: 2009 (Güney Afrika’nın katılımıyla 2010’da son a
Resmi çalışma dilleri: Tek bir resmi dil yoktur, uygulamada İngilizce kullanılır.
Toplam GSYİH: Dünya GSYİH’sinin yaklaşık %30’u
Amacı: BRICS, yükselen ekonomileri bir araya getirerek çok kutuplu bir küresel düzeni güçlendirmeyi amaçlayan bir platformdur. Batı merkezli ekonomik ve siyasi yapılara alternatif oluşturmayı hedefler.
Üye ülkeler arasında ekonomik iş birliğini artırmak, kalkınma finansmanını çeşitlendirmek, küresel yönetişimde daha dengeli temsil sağlamak ve ortak çıkarlar doğrultusunda siyasi diyalogu güçlendirmek temel hedefler arasındadır.
Ayrıca BRICS, Yeni Kalkınma Bankası (NDB) aracılığıyla altyapı, sürdürülebilir kalkınma ve yeşil dönüşüm projelerine finansman sağlamayı hedefler.
Üyeler: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika
2024 itibarıyla BRICS'e katılan üyeler: Suudi Arabistan, BAE, İran, Etiyopya, Mısır
Yeni Kalkınma Bankası (NDB)
BRICS ülkeleri tarafından kurulan ve altyapı ile sürdürülebilir kalkınmayı finanse eden uluslararası bir kalkınma bankasıdır.
Açılımı: New Development Bank (NDB)
Tanımı: kalkınma finansmanı, altyapı yatırımları, sürdürülebilir kalkınma, yeşil finansman sağlanması
Kuruluş Tarihi:2014 (Faaliyete geçiş: 2015)
Resmi Çalışma Dili: İngilizce
Merkezi: Şanghay, Çin
Amacı: Yeni Kalkınma Bankası (NDB), BRICS ülkeleri tarafından gelişmekte olan ekonomilerin finansman ihtiyaçlarına alternatif bir kaynak oluşturmak amacıyla kurulmuştur. Dünya Bankası ve IMF gibi Batı merkezli finans kurumlarına tamamlayıcı (ve kısmen alternatif) bir yapı sunmayı hedefler. Bankanın temel amacı, üye ülkelerde ve diğer gelişmekte olan ülkelerde altyapı, enerji, ulaşım, su yönetimi ve sürdürülebilir kalkınma projelerini finanse etmektir. Yeni Kalkınma Bankası özellikle yerel para birimleriyle finansman, borçlanma risklerinin azaltılması ve finansal egemenliğin güçlendirilmesi konularına odaklanır.
Öne çıkan özellikleri arasında; proje finansmanında yerel para birimlerinin kullanımı, yeşil ve sürdürülebilir projelere öncelik, daha esnek kredi koşulları ve gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına göre tasarlanmış finansman modelleri bulunur.
Kurucu Üyeler: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika (BRICS)
Kurucu BRICS ülkelerine ek olarak Bangladeş, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır ve Uruguay gibi ülkeler de bankaya katılmıştır.
Küresel Etki Platformları
Bu yapılar, devletler arası bağlayıcı kararlar almaktan ziyade, küresel gündemi şekillendiren fikirlerin, eğilimlerin ve önceliklerin oluştuğu etki alanlarıdır. Siyasetçiler, iş dünyası liderleri, akademisyenler, sivil toplum temsilcileri ve medya bu platformlarda bir araya gelerek küresel sorunlara dair ortak bir dil ve vizyon geliştirmeyi amaçlar.
Resmi yetkileri olmasa da, bu platformlar algı oluşturma, politika yönlendirme ve gelecek senaryoları üretme konusunda oldukça etkilidir.
Dünya Ekonomik Forumu (WEF)
Siyaset, iş dünyası ve düşünce liderlerini buluşturarak küresel gündemi şekillendirmeyi amaçlayan bir küresel etki platformudur.
Açılımı: World Economic Forum (WEF)
Tanımı: Küresel ekonomi, siyaset, teknoloji, sürdürülebilirlik, iklim, yapay zeka, iş gücü ve gelecek trendleri
Kuruluş Tarihi:1971
Merkez: Cenevre, İsviçre
Resmi Çalışma Dili: İngilizce
Amacı: Dünya Ekonomik Forumu (WEF), kamu ve özel sektör arasında iş birliğini teşvik ederek küresel, bölgesel ve sektörel sorunlara çözüm üretmeyi hedefleyen bağımsız bir platformdur. En çok Davos’ta düzenlenen yıllık zirvesi ile bilinir.
Dünya Ekonomik Forumu küresel liderleri bir araya getirerek ekonomik büyüme, iklim krizi, dijital dönüşüm, eşitsizlikler ve jeopolitik riskler gibi konularda ortak farkındalık ve yön belirlemeyi amaçlar.
📌 Dünya Ekonomik Forumu
Bağlayıcı kararlar almaz.
Küresel gündem ve tartışma başlıklarını şekillendirme gücüne sahiptir.
Kamu–özel sektör–akademi üçgenini aynı masada buluşturur.
