- 15 saat önce
- 7 dakikada okunur
Küresel Barış Endeksi Nedir?
Küresel Barış Endeksi (Global Peace Index – GPI), Avustralyalı teknoloji girişimcisi Steve Killelea tarafından kurulmuş olup, 2007 yılından beri Institute for Institute for Economics and Peace tarafından yayımlanmaktadır. Küresel barış düzeyini ölçen dünyanın en kapsamlı ve en çok referans verilen endekslerinden biridir. Rapor, 163 bağımsız devlet ve bölgeyi barış seviyelerine göre sıralayarak dünya nüfusunun yaklaşık %99,7’sini kapsar.
GPI, barış eğilimlerini analiz ederken aynı zamanda barışın ekonomik değerini ve barışçıl toplumların nasıl inşa edilebileceğini ortaya koyan güçlü bir veri temelli çerçeve sunar. Ülkeler, güvenilir ve saygın kaynaklardan elde edilen 23 nitel ve nicel gösterge üzerinden değerlendirilir. Böylece barış kavramı soyut bir ideal olmaktan çıkarak ölçülebilir ve karşılaştırılabilir bir yapıya kavuşur.
Raporda aynı zamanda; mevcut çatışmaların analizi, tırmanma riski taşıyan jeopolitik sıcak noktalar, küresel risk değerlendirmeleri, şiddetin ekonomik maliyeti ve toplumların dayanıklılığını artırmada Pozitif Barış kavramının rolü gibi konular da kapsamlı biçimde ele alınır. Bu yönüyle GPI barışın yapısal dinamiklerini anlamaya yönelik stratejik bir analiz raporudur.
Küresel Barış Endeksi Hangi Göstergelere Dayanır?
Küresel Barış Endeksi (GPI), bir ülkenin Negatif Barış düzeyini, yani şiddetin veya şiddet korkusunun yokluğunu üç temel alan üzerinden ölçer. Endeks toplamda 23 nitel ve nicel göstergeden oluşur. Bu göstergeler ilk olarak 2007 yılında uzman bir danışma panelinin katkısıyla belirlenmiş, metodoloji ise her yıl aynı uzmanlar tarafından gözden geçirilerek güncellenmektedir.
GPI’nin ölçüm yaklaşımı, barışı tek bir boyuta indirgemez. Aksine, güvenlikten çatışma düzeyine ve askeri kapasiteye kadar uzanan geniş bir yapıyı kapsar. Barış durumunun değerlendirildiği üç temel alan:
Süregelen İç ve Uluslararası Çatışma
GPI’nin ilk alanı olan Süregelen İç ve Uluslararası Çatışma, bir ülkenin hem kendi sınırları içindeki hem de sınırları dışındaki çatışmalara ne ölçüde dahil olduğunu analiz eder. Bu alan, yalnızca çatışmanın varlığına değil; çatışmaların süresine, yoğunluğuna ve ülkelerin bu süreçlerdeki rolüne odaklanır.
Bu kapsamda 6 temel gösterge kullanılır:
İç çatışmaların sayısı ve süresi
Dış örgütlü çatışmalardan kaynaklanan ölüm sayısı
İç örgütlü çatışmalardan kaynaklanan ölüm sayısı
Dış çatışmalardaki sayı, süre ve rol
Örgütlü iç çatışmanın yoğunluğu
Komşu ülkelerle ilişkiler
Bu göstergeler birlikte değerlendirildiğinde, bir ülkenin çatışma ortamına ne derece entegre olduğu ve çatışma riskinin ne ölçüde yapısal bir karakter taşıdığı ortaya konur. Böylece GPI, yalnızca mevcut savaş durumunu değil, çatışma dinamiklerinin sürekliliğini de ölçmeyi hedefler.
Toplumsal Güvenlik & Emniyet
GPI’nin ikinci alanı olan Toplumsal Güvenlik ve Emniyet, bir ülke içindeki toplumsal uyum ya da uyumsuzluk düzeyini değerlendirir. Bu alan, toplumun ne kadar güvenli, istikrarlı ve şiddetten uzak bir yapıya sahip olduğunu ölçmeyi amaçlar.
Bu kapsamda 11 temel gösterge kullanılır:
Toplumda algılanan suç düzeyi
Mültecilerin ve ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin nüfusa oranı
Siyasi istikrarsızlık
Siyasi Terör Ölçeği
Terörizmin etkisi
100.000 kişi başına düşen cinayet sayısı
Şiddet suçlarının düzeyi
Şiddet içeren gösteriler
100.000 kişi başına düşen tutuklu/hükümlü sayısı
100.000 kişi başına düşen iç güvenlik görevlisi ve polis sayısı
Küçük silah ve hafif silahlara erişim kolaylığı
Bu göstergeler birlikte değerlendirildiğinde, bir ülkenin iç güvenlik yapısı ve toplumsal istikrar seviyesi hakkında kapsamlı bir tablo ortaya çıkar. Böylece GPI, yalnızca savaş durumlarını değil; gündelik yaşamın güvenliğini ve toplumun genel huzur düzeyini de ölçmüş olur.
Askerileşme
GPI’nin üçüncü alanı olan Askerileşme, bir ülkenin askeri kapasitesini ve savunma ağırlıklı yapısını ölçer. Bu alan, bir ülkenin askeri yığınağı, silahlanma düzeyi ve silahlara erişimi ile hem ulusal hem de uluslararası barış seviyesi arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlar.
Bu kapsamda 6 temel gösterge kullanılır:
Askeri harcamaların GSYH’ye oranı
100.000 kişi başına düşen silahlı kuvvet personeli sayısı
Büyük konvansiyonel silah transfer hacmi (ithalatçı olarak)
Büyük konvansiyonel silah transfer hacmi (ihracatçı olarak)
Birleşmiş Milletler barışı koruma misyonlarına yapılan mali katkı
Nükleer ve ağır silah kapasitesi
Bu göstergeler birlikte değerlendirildiğinde, bir ülkenin güvenlik anlayışının ne ölçüde askeri kapasiteye dayandığı ortaya çıkar.
Küresel Barış Endeksi Nasıl Ölçülür ve Hesaplanır?
Küresel Barış Endeksi (GPI), 23 göstergenin belirli bir metodoloji kapsamında puanlanması ve ağırlıklandırılmasıyla oluşturulan bileşik bir endekstir. Amaç, ülkelerin barış düzeyini karşılaştırılabilir ve standart bir ölçekte değerlendirmektir.
Her bir göstergeye ait puanlar 1–5 ölçeğinde normalize edilir.
Nitel göstergeler, beş ayrı kategoriye ayrılarak puanlanır.
Nicel göstergeler ise 1 ile 5 arasında, virgülden sonra üçüncü basamağa kadar hesaplanır.
Daha düşük puan, daha yüksek barış düzeyini; daha yüksek puan ise daha düşük barış düzeyini ifade eder.
Göstergeler üç ana alanda (Süregelen Çatışma, Toplumsal Güvenlik ve Emniyet, Askerileşme) toplanır ve belirli ağırlıklarla birleştirilerek ülkenin toplam GPI puanı hesaplanır. Sonuçta ülkeler, en barışçı olandan en az barışçı olana doğru sıralanır.
Bu metodoloji, barışı hem nicel veriler hem de uzman değerlendirmeleriyle ölçerek barış kavramını sayısal bir endekse dönüştürür.
Pozitif Barış Nedir?
Institute for Economics and Peace barışı ikiye ayırır:
Negatif Barış: Şiddetin veya çatışmanın yokluğu
Pozitif Barış: Barışı kalıcı kılan kurumların, tutumların ve yapıların varlığı
Pozitif Barış, yalnızca savaşın veya şiddetin olmaması anlamına gelmez. Bir toplumun istikrarlı, kapsayıcı ve sürdürülebilir biçimde barış içinde yaşayabilmesini sağlayan yapısal koşulları ifade eder.
Pozitif Barış, sekiz temel sütun üzerine inşa edilir:
İyi işleyen bir hükümet
Sağlam bir iş ortamı
Kaynakların adil dağılımı
Başkalarının haklarına saygı
Komşularla iyi ilişkiler
Bilgiye serbest erişim
Yüksek düzeyde insan sermayesi
Düşük düzeyde yolsuzluk
Bu unsurlar güçlendikçe toplumların çatışma riskine karşı daha dirençli hale geldiği kabul edilir. Pozitif Barış yaklaşımı, barışı sadece güvenlik politikalarıyla değil; kurumsal kalite, ekonomik yapı ve toplumsal güven ile birlikte ele alır. Böylece barış, güvenlikten kalkınmaya uzanan daha geniş bir kapsamda değerlendirilir.
📌 Negatif Barış “savaşın olmaması”, Pozitif Barış “savaşın çıkmasını önleyen sistemin varlığıdır.”
Küresel Barış Endeksi Raporu Eğilimleri (2025)
Küresel Barış Endeksi 2025 raporunda, 163 bağımsız devleti ve bölgeyi kapsayarak, 5 kategori/statü altında gruplanıyor.
Çok Yüksek: 12 Ülke
Yüksek: 50 Ülke
Orta: 63 Ülke
Düşük: 23 Ülke
Çok Düşük: 15 Ülke
Detaylı rapora buradan erişebilirsiniz.
En Yüksek GPI Puanlarına Sahip 5 Ülke
1. İzlanda
2. İrlanda
3. Yeni Zelanda
4. Avusturya
5. İsviçre
En Düşük GPI Puanlarına Sahip 5 Ülke
159. Yemen
160. Kongo Cumhuriyeti
161. Sudan
162. Ukrayna
163. Rusya
Listedeki Dikkat Çeken Ülkeler
İzlanda: En yüksek GPI puanına sahip olan İzlanda, uzun yıllardır dünyanın en barışçıl ülkesi konumunu korumaktadır. Düşük suç oranları, sınırlı askeri harcamalar, yüksek toplumsal güven ve güçlü kurumsal yapı, ülkenin istikrarlı biçimde zirvede yer almasını sağlamaktadır.
İrlanda: İkinci sırada yer alan İrlanda, siyasi istikrarı, düşük iç çatışma riski ve güvenli yaşam ortamı ile öne çıkmaktadır. Avrupa’nın en barışçıl ülkeleri arasında yer alan İrlanda, aynı zamanda güçlü ekonomik performans ile sosyal istikrarı dengeleyen bir profil çizmektedir.
Çin: 98. sırada bulunan Çin, geniş ölçekli iç güvenlik yapısı ve askeri kapasitesi nedeniyle orta-alt sıralarda konumlanmaktadır. Bölgesel jeopolitik gerilimler ve savunma harcamaları, ülkenin barış puanını etkileyen temel faktörler arasında yer almaktadır.
Amerika Birleşik Devletleri: 128. sırada yer alan Amerika Birleşik Devletleri, yüksek savunma harcamaları, silahlanma oranı ve toplumsal şiddet göstergeleri nedeniyle gelişmiş ekonomiler arasında daha alt sıralarda konumlanmaktadır. İç güvenlik dinamikleri ve küresel askeri varlığı, GPI skorunu doğrudan etkilemektedir.
Türkiye: 146. sırada yer alan Türkiye, jeopolitik konumu, sınır ötesi güvenlik riskleri ve iç güvenlik göstergeleri nedeniyle alt sıralarda yer almaktadır. Bölgesel çatışmalara yakınlık ve güvenlik politikaları, endeks performansında belirleyici olmaktadır.
Ukrayna: 162. sırada yer alan Ukrayna, devam eden savaş ve yüksek çatışma yoğunluğu nedeniyle dünyanın en az barışçıl ülkeleri arasında bulunmaktadır. Aktif silahlı çatışma, ülkenin GPI skorunu ciddi biçimde aşağı çekmektedir.
Rusya: 163 ülke arasında son sırada yer alan Rusya, devam eden savaş, yüksek askeri harcamalar ve uluslararası gerilimler nedeniyle 2025 Küresel Barış Endeksi’nde en düşük puana sahip ülke olmuştur. Hem iç güvenlik göstergeleri hem de dış çatışma dinamikleri, ülkenin barış seviyesini olumsuz etkilemektedir.
Barış Endeksi ve Mutluluk Endeksi Farkı Nedir?
Global Peace Index (GPI) ile World Happiness Index (WHI) farklı analitik dayanakları vardır ve farklı sorulara yanıt arar. Benzer görünseler de aynı kavramları ölçmezler ve sonuçlarının birebir örtüşmesi beklenmez.
Küresel Barış Endeksi (GPI)
Bir ülkenin ne kadar barışçıl olduğunu ölçer. Odak noktası şiddet, çatışma ve güvenlik düzeyidir.
Değerlendirme alanları:
Toplumsal güvenlik ve emniyet
İç ve uluslararası çatışmalar
Askerileşme düzeyi
Bu yönüyle GPI, daha çok makro düzeyde güvenlik ve istikrar göstergelerine dayanır.
Dünya Barış Endeksi (WHI)
Bir ülkenin vatandaşlarının ne kadar mutlu olduğunu ölçer. Odak noktası bireysel refah ve yaşam memnuniyetidir.
Temel göstergeler:
Kişi başına düşen gelir
Sosyal destek
Sağlık ve yaşam beklentisi
Özgürlük algısı
Yolsuzluk algısı
Yaşam memnuniyeti anketleri
WHI daha çok bireysel algı ve yaşam kalitesi üzerinden değerlendirme yapar.
Neden Aynı Sonucu Vermeyebilir?
Bir ülke, güvenli ve çatışmasız olabilir (yüksek barış skoru), ancak ekonomik eşitsizlik veya düşük yaşam memnuniyeti nedeniyle mutluluk seviyesi düşük olabilir.
Tam tersine bazı ülkelerde güvenlik riskleri bulunsa da; güçlü aile bağları, kültürel dayanışma veya yüksek sosyal güven algısı, mutluluk seviyesini görece yüksek tutabilir.
Kısacası, barış ile mutluluk arasında güçlü bir ilişki olabilir, ancak bu iki kavram aynı değildir ve farklı dinamiklere dayanır.
Barış Endeksi | Mutluluk Endeksi |
|---|---|
“Ülke ne kadar barışçıl?” | “İnsanlar ne kadar mutlu?” |
Güvenlik ve çatışma odaklı | Yaşam memnuniyeti odaklı |
Makro güvenlik göstergeleri | Bireysel algı ve refah göstergeleri |
Küresel Barış Endeksi Neden Önemlidir?
Küresel Barış Endeksi barışın ölçülebilir, karşılaştırılabilir ve ekonomik olarak analiz edilebilir bir olgu olduğunu ortaya koyması bakımından stratejik bir rapordur. Küresel güvenlik, ekonomik istikrar ve toplumsal refah açısından önemli uyarı sinyalleri sunar.
Barışı Ölçülebilir Hale Getirir.
Barış uzun yıllar soyut ve normatif bir kavram olarak ele alınmıştır. GPI, güvenlik, çatışma ve askerileşme gibi somut göstergeler üzerinden barışı nicel ve nitel verilerle ölçerek karar alıcılar için analiz edilebilir bir yapı sunar.
Küresel Eğilimleri Ortaya Koyar.
Endeks, zaman içindeki değişimleri izlemeye imkan tanır. Hangi bölgelerde çatışma riskinin arttığı, hangi ülkelerde güvenliğin iyileştiği veya kötüleştiği gibi eğilimler net biçimde görülebilir. Bu da politika yapıcılar, araştırmacılar ve yatırımcılar için erken uyarı mekanizması işlevi görür.
Şiddetin Ekonomik Maliyetini Gösterir.
Her yıl şiddetin küresel ekonomiye maliyetini hesaplayarak barışın yalnızca insani değil, aynı zamanda ekonomik bir gereklilik olduğunu ortaya koyar. Savunma harcamaları, iç güvenlik maliyetleri ve çatışmaların üretim kaybı gibi unsurlar analiz edilir. Bu yaklaşım, barışın “ahlaki bir ideal” olmanın ötesinde ekonomik bir rasyonalite taşıdığını gösterir.
Politika Tasarımına Rehberlik Eder.
GPI, ülkelerin hangi alanlarda zayıf olduğunu somut biçimde gösterir. Örneğin yüksek askerileşme, siyasi istikrarsızlık veya yüksek suç oranı gibi faktörler tespit edilerek reform alanları belirlenebilir. Böylece endeks, kamu politikalarının önceliklendirilmesine katkı sağlar.
Pozitif Barış Perspektifi Sunar.
GPI yalnızca çatışma ve şiddetin yokluğunu değil, aynı zamanda kalıcı barışın hangi kurumsal ve toplumsal temeller üzerine inşa edildiğini de tartışır. Bu yaklaşım, barışı sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal dayanıklılık ile ilişkilendirir.
Barış, Refah ve Gelecek Perspektifi
Barış yalnızca çatışmanın yokluğu değil; ekonomik istikrarın, toplumsal güvenin ve sürdürülebilir kalkınmanın temelidir. Güvenli ve istikrarlı toplumlar, yatırım çekme kapasitesi yüksek, üretkenliği güçlü ve insan sermayesini geliştirme konusunda daha avantajlıdır. Bu nedenle barış, refahın hem ön koşulu hem de sonucudur.
Küresel Barış Endeksi’nin ortaya koyduğu veriler, şiddetin arttığı ortamlarda ekonomik maliyetlerin yükseldiğini; toplumsal kutuplaşmanın ve kırılganlığın derinleştiğini göstermektedir. Buna karşılık kurumsal kalitenin yüksek olduğu, hukukun üstünlüğünün korunduğu ve toplumsal kapsayıcılığın güçlendiği ülkelerde barışın daha sürdürülebilir olduğu görülmektedir.
Gelecek perspektifinden bakıldığında, barışın korunması yalnızca güvenlik politikalarıyla değil; eğitim, ekonomik fırsat eşitliği, şeffaf yönetim ve toplumsal dayanışma gibi yapısal unsurlarla mümkündür. Kalıcı refah, ancak barışı besleyen kurumların ve değerlerin güçlendirilmesiyle sağlanabilir.
Barış, bir “sonuç” değil, sürekli inşa edilmesi gereken dinamik bir süreçtir. Küresel ölçekte artan belirsizlikler ve jeopolitik gerilimler karşısında, barışı stratejik bir öncelik olarak görmek hem ekonomik hem de toplumsal açıdan uzun vadeli bir zorunluluktur.
